Przesłuchanie w prokuraturze. Czy można przyjść z pełnomocnikiem?

W ostatnim czasie w mediach głośno jest o sytuacji w warszawskim Szpitalu Południowym. Wszystko zaczęło się od informacji o horrendalnie wysokich zarobkach młodego szefa tamtejszego SOR-u, jednocześnie związanego z wiodącą partią polityczną. O nieprawidłowościach w placówce zdecydował się bardziej szczegółowo opowiedzieć dr Emil Jędrzejewski. Dzień po wywiadzie w Kanale Zero stawił się w siedziby prokuratury. Odmówił jednak odpowiedzi na wszystkie pytania wskazując, że nie będzie zeznawał bez obecności pełnomocnika. Czy miał do tego prawo?

Spis treści

• Oskarżony ma obrońcę, a świadek – pełnomocnika
• Oskarżony ma bezwzględne prawo do obrońcy
• Prokurator może nie zgodzić się, aby świadek miał pełnomocnika
• Prokuratura pomogła dr. Jędrzejewskiemu
• Pełnomocnik pokrzywdzonego
• Najczęściej zadawane pytania – FAQ

Oskarżony ma obrońcę, a świadek – pełnomocnika

Ustawodawca zdecydował, że w postępowaniu karnym procesowi przedstawiciele jego uczestników określani będą mianem obrońcy i pełnomocnika. Ta pierwsza rola procesowa przeznaczona jest dla reprezentanta oskarżonego (w postępowaniu sądowym) albo podejrzanego (w postępowaniu przygotowawczym). Obrońcę ustanawia więc osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub skierowano do sądu akt oskarżenia. Krótko mówiąc, chodzi o tego, wobec którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnił przestępstwo.

Pełnomocnikiem zaś określany jest profesjonalny przedstawiciel innego uczestnika postępowania niż oskarżony. Przede wszystkim pełnomocnika ustanowić może więc pokrzywdzony (działający np. jako oskarżyciel posiłkowy czy prywatny), a także świadek.

Oskarżony ma bezwzględne prawo do obrońcy

Prawo do ustanowienia obrońcy przez oskarżonego jest jedną z najbardziej podstawowych zasad postępowania karnego i jednocześnie główną gwarancją prawa do obrony i sprawiedliwego procesu. Każdy więc, wobec kogo wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo wobec kogo organy postępowania przygotowawczego planują wydanie takiego postanowienia, ma prawo stawić się w prokuraturze wraz z obrońcą. Jeśli tak się nie stanie, jednak w czasie przesłuchania zażąda obecności przedstawiciela, czynności muszą zostać przerwane. Co ważne, oskarżony czy podejrzany, których warunki materialne nie pozwalają na ustanowienie obrońcy z wyboru, mają prawo żądania obrońcy z urzędu, koszty którego ponosi skarb państwa.

Warto też dodać, że w niektórych przypadkach posiadanie obrońcy jest obligatoryjne i żadne czynności nie mogą być bez jego zawiadomienia (a często i obecności) wykonane, nawet jeśli zgodę na to wyraziłby oskarżony. Musi mieć obrońcę każdy, jeżeli:

• nie ukończył 18 lat;
• jest głuchy, niemy lub niewidomy;
• zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona;
• zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny.
• sąd uzna to za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę

Prokurator może nie zgodzić się, aby świadek miał pełnomocnika

Dr Emil Jędrzejewski miał być jednak przesłuchany wyłącznie w charakterze świadka. Osoba mająca taką rolę procesową nie jest objęta prawem do obrony, a więc nie może żądać obecności obrońcy. Zeznający może natomiast ustanowić pełnomocnika. Nie jest to jednak prawo bezwzględne. Organ prowadzący postępowanie może odmówić udziału pełnomocnika w przesłuchaniu świadka, jeśli uzna, że jego interes takiej obecności nie wymaga. Taka odmowa przybiera formę zarządzenia, które może być zaskarżonego do prokuratora bezpośrednio przełożonego.

Nie jest więc tak, że świadek musi mieć każdorazowo zapewnione prawo do wsparcia ze strony pełnomocnika. Jeśli jednak o to poprosi, konieczne jest przeprowadzenie procedury odwoławczej na żądanie świadka. Chociaż żaden przepis prawa na to wprost nie wskazuje, w przypadku takiego żądania ze strony przesłuchiwanego należy wstrzymać się z dalszymi czynnościami. Oczywiście w praktyce przebieg zdarzeń zależy od dynamiki postępowania i decyzji prokuratora. Jeśli konieczne jest szybkie uzyskanie informacji, a brak jest przesłanek wskazujących na to, że świadek kiedykolwiek może zostać uznany za podejrzanego, kontynuowanie przesłuchania bez załatwienia kwestii żądania dopuszczenia pełnomocnika nie będzie wiązało się z ryzykiem naruszenia istotnych praw świadka. Teoretycznie więc zrealizowane w tych warunkach czynności nie będą mogły zostać skutecznie podważone z uwagi na brak realnej szkody.

Prokuratura pomogła dr. Jędrzejewskiemu

Z informacji medialnych przekazywanych przez przedstawiciela prokuratury wynika, że w przypadku Emila Jędrzejewskiego uznano jego żądanie dopuszczenia pełnomocnika do czynności za zasadne. Rzecznik instytucji wskazywał bowiem, że przesłuchanie zostanie ponowione z udziałem przedstawiciela. Niezrozumiałe jest więc dlaczego, mimo wniosku świadka i jego zaakceptowania, prokurator zdecydował się kontynuować zadawanie pytań świadkowi. Nawet mimo tego, że odmawiał on odpowiedzi na każde z nich, powołując się na żądanie dopuszczenia pełnomocnika.

Warto też zwrócić uwagę, że skoro prokurator miał przygotowane pytania do świadka i je zadał, zapewne uczyni to ponownie przy drugim przesłuchaniu. Oznacza to, że świadek – jeśli istotne pytania zapamiętał – będzie mógł przygotować odpowiedzi. Postępowanie prokuratury zdaje się być tutaj sprzeczne z zasadą spontaniczności przesłuchania świadka. Często tylko w warunkach zaskoczenia można liczyć na wiarygodne odpowiedzi zeznającego.

Pełnomocnik pokrzywdzonego

Na koniec trzeba jeszcze wspomnieć, że silniejsze prawa przysługują osobie, która poza faktem przesłuchania w charakterze świadka ma status strony postępowania. Chodzi tutaj przede wszystkim o pokrzywdzonego na skutek przestępstwa, który w postępowaniu sądowym – po odpowiednim zgłoszeniu – ma status oskarżyciela posiłkowego. Stroną postępowania jest również oskarżyciel prywatny, w praktyce najczęściej w sprawach o zniesławienie. Strona postępowania niebędąca oskarżonym ma prawo ustanowić pełnomocnika, a prokurator (ani sąd) nie mają uprawnień, aby wydać zarządzenie odmawiające stosownej zgody. 

Najczęściej zadawane pytania – FAQ

1. Czy świadek może przyjść na przesłuchanie w prokuraturze z pełnomocnikiem?
Tak, świadek może ustanowić pełnomocnika, ale jego udział w przesłuchaniu nie zawsze jest automatycznie dopuszczany.

2. Czy prokurator może odmówić udziału pełnomocnika świadka?
Tak. Prokurator może odmówić, jeśli uzna, że interes świadka nie wymaga obecności pełnomocnika.

3. Czy podejrzany ma prawo do obrońcy podczas przesłuchania?
Tak. Podejrzany lub oskarżony ma bezwzględne prawo do obrońcy, a w określonych przypadkach jego udział jest obowiązkowy.

4. Czym różni się obrońca od pełnomocnika?
Obrońca reprezentuje podejrzanego lub oskarżonego, a pełnomocnik może reprezentować m.in. świadka, pokrzywdzonego albo oskarżyciela posiłkowego.

5. Czy pokrzywdzony ma silniejsze prawa niż zwykły świadek?
Tak. Pokrzywdzony jako strona postępowania może ustanowić pełnomocnika, a organ prowadzący postępowanie nie może odmówić mu tego prawa.

Obserwuj nas i bądź na bieżąco!

Zapraszamy do śledzenia naszych profili społecznościowych:

• Instagram
• Facebook
• LinkedIn