Błąd medyczny: jak przygotować sprawę o odszkodowanie i zadośćuczynienie?

Początek roku to dobry moment, aby zwrócić uwagę na kwestie praw pacjenta i odpowiedzialności systemu ochrony zdrowia za błędy medyczne.

Z roku na rok systematycznie wzrasta liczba spraw dotyczących błędów medycznych. Jest to związane w dużym stopniu z rosnącą świadomością samych pacjentów odnośnie możliwości dochodzenia swoich praw.

Błąd medyczny to często dramat w życiu pacjenta – nie oznacza jednak, że jedyną drogą do uzyskania rekompensaty jest sprawa przed sądem karnym. Pacjent może również dochodzić swoich praw i uzyskać rekompensatę finansową zarówno na drodze procesu cywilnego, jak i drodze administracyjnej.

Spis treści

• Czym jest błąd medyczny?
• Kto ponosi odpowiedzialność za błąd medyczny?
• Odszkodowanie, zadośćuczynienie a renta – jaka jest różnica?
• Ile jest czasu na złożenie pozwu? Terminy przedawnienia
• Jakie są koszty procesu?
• Czym jest Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych?
• Kto może skorzystać z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych?
• Ile jest czasu na złożenie wniosku do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych?
• Jakie są koszty postępowania przed Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych?
• Sąd czy Fundusz Kompensacyjny? Porównanie ścieżek
• Podsumowanie: krok po kroku: co zrobić po wyjściu ze szpitala?

Czym jest błąd medyczny?

Pojęcie błędu medycznego nie jest wprost zdefiniowane w żadnym polskim akcie prawnym, ale jego rozumienie kształtuje bogate orzecznictwo sądowe i doktryna prawa. Błąd medyczny to działanie lub zaniechanie osoby wykonującej zawód medyczny, sprzeczne z aktualną wiedzą i praktyką medyczną oraz zasadami należytej staranności, podejmowane w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, które pozostaje w normalnym związku przyczynowym z powstaniem szkody u pacjenta. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.01.2013 r. (IV CSK 431/12) wyjaśniał, że „wysokie wymagania stawiane lekarzowi nie oznaczają jego odpowiedzialności za wynik (rezultat) leczenia, ani odpowiedzialności na zasadzie ryzyka. Lekarz odpowiada na zasadzie winy, którą można mu przypisać tylko w wypadku wystąpienia jednocześnie elementu obiektywnej i subiektywnej niewłaściwości postępowania.
W szczególności wyróżnia się:

• błąd diagnostyczny – np. postawienie diagnozy bez zbadania pacjenta, zaniechanie badań, błędna interpretacja wyników,
• błąd terapeutyczny – niewłaściwe leczenie wynikające z błędnej diagnozy lub nieprawidłowe postępowanie mimo prawidłowej diagnozy,
• błąd techniczny – niewłaściwe wykonanie zabiegu, np. pozostawienie ciała obcego w ciele pacjenta,
• błąd organizacyjny – wadliwe funkcjonowanie placówki, np. brak nadzoru nad sprzętem, nieprawidłowa organizacja pracy.

Kto ponosi odpowiedzialność za błąd medyczny?

Zaznaczyć należy, że za błąd medyczny nie odpowiada wyłącznie lekarz. W zależności od okoliczności sprawy odpowiedzialność za błąd medyczny może ponosić lekarz lub inny przedstawiciel zawodu medycznego, jak również podmiot leczniczy, w ramach którego wykonywane były czynności medyczne – przykładowo szpital albo przychodnia – a także ubezpieczyciel, który udziela ochrony ubezpieczeniowej. Ubezpieczyciel odpowiada za błąd medyczny, ponieważ placówki medyczne i lekarze (prowadzący indywidualna praktykę i zatrudnieni na kontraktach) mają obowiązkowe ubezpieczenia OC, z których wypłacane są odszkodowania za szkody wyrządzone pacjentom. Osoba poszkodowana w wyniku błędu medycznego może dochodzić roszczeń zarówno od ubezpieczyciela szpitala, jak i ubezpieczyciela lekarza, jeśli pracuje on na kontrakcie. Natomiast lekarz zatrudniony na umowę o pracę nie ponosi odpowiedzialności cywilnej za popełnione błędy medyczne. Taka odpowiedzialność obciąża placówkę, w której był on zatrudniony.
W wielu sprawach dotyczących odpowiedzialności za błąd medyczny występuje odpowiedzialność solidarna lekarza i szpitala albo odpowiedzialność kilku członków personelu medycznego.

Odszkodowanie, zadośćuczynienie a renta – jaka jest różnica?

Częstym błędem jest używanie pojęć odszkodowanie i zadośćuczynienie zamiennie. Tymczasem pełnią one zupełnie inne funkcje.

Odszkodowanie to świadczenie pieniężne (lub wyjątkowo w innej formie), którego celem jest naprawienie szkody majątkowej poniesionej przez poszkodowanego wskutek bezprawnego działania lub zaniechania innej osoby. Odszkodowanie polega na wyrównaniu uszczerbku w majątku poszkodowanego poprzez pokrycie poniesionych strat oraz – w granicach przewidzianych prawem – utraconych korzyści. Naprawienie szkody obejmuje wszystkie koszty, które wynikły z powodu błędu medycznego – w tym leczenie, rehabilitację, leki, sprzęt medyczny, utracone zarobki czy przyszłe wydatki.

Pod pojęciem zadośćuczynienia należy rozumieć wypłacaną jednorazowo kwotę pieniężną, która służy naprawieniu szkody niemajątkowej. Świadczenie to jest formą wyrównania doznanej przez pacjenta krzywdy, definiowanej jako całokształt cierpień fizycznych i psychicznych wynikających z danego zdarzenia.

W związku z błędem medycznym istnieje również możliwość ubiegania się o rentę. Prawo do renty przysługuje przede wszystkim wtedy, gdy poszkodowany w wyniku błędu medycznego:

•  utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej;
• zwiększyły się jego potrzeby (np. wymaga odpowiedniej diety lub regularnej rehabilitacji).
• wymaga opieki osób trzecich

Renta może zostać przyznana na czas oznaczony, jeżeli istnieją rokowania na poprawę stanu zdrowia poszkodowanego błędem medycznym albo na czas nieoznaczony w przypadku trwałego uszczerbku. Wysokość renty ustalana jest z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb poszkodowanego, w szczególności kosztów leczenia, rehabilitacji oraz wydatków na leki.

Ile jest czasu na złożenie pozwu? Terminy przedawnienia

• Zasada ogólna (art. 442¹ § 1 KC) stanowi, że pacjent ma 3 lata na złożenie pozwu od dnia, w którym dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
• Termin ostateczny: nie może to być więcej niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę. Natomiast przy szkodach na osobie wyrządzonych przestępstwem obowiązuje 20-letni termin przedawnienia.
• W przypadku pacjenta małoletniego przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez nich pełnoletności.

Jakie są koszty procesu?

Przykładowe koszty procesu podane są poniżej:

• Opłata sądowa: 5% wartości przedmiotu sporu (WPS), nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 000 zł. W przypadku żądania na np. kwoty 100 000 zł, opłata wyniesie 5 000 zł.
• Zaliczki na biegłych sądowych: zwykle od kilkuset do kilku tysięcy złotych, zależnie od zakresu opinii.
• Koszty pełnomocnika: wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego. Koszt wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) może być zróżnicowany zależy to przede wszystkim od doświadczenia i renomy takiego pełnomocnika.
• Pełnomocnik z urzędu: sąd może ustanowić adwokata lub radcę prawnego z urzędu na wniosek strony, która wykaże brak środków na profesjonalną pomoc prawną.

Zwolnienie z kosztów sądowych jest możliwe po wykazaniu trudnej sytuacji majątkowej. może być ono całkowite lub częściowe.

Czym jest Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych?

Fundusz został utworzony 6 września 2023 r. na podstawie ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jego celem jest szybkie przyznawanie odszkodowania pacjentom poszkodowanym w wyniku zdarzeń medycznych, bez konieczności dochodzenia winy personelu medycznego w sądzie. Fundusz działa w systemie „no-fault”, co oznacza, że pacjent nie musi udowadniać np. błędu lekarza – wystarczy, że zdarzenie było możliwe do uniknięcia przy zachowaniu wiedzy medycznej.

Fundusz obejmuje zdarzenia medyczne, do których doszło w szpitalach udzielających świadczeń w ramach NFZ. Wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego można złożyć, jeśli zdarzenie medyczne miało miejsce po wejściu w życie ustawy powołującej Fundusz, czyli nie wcześniej niż 6 września 2023 roku. Fundusz obejmuje także zdarzenie medyczne które miało miejsce wcześniej, ale wnioskodawca dowiedział się o nim już po wejściu ustawy w życie. Wniosek do Funduszu składa się do Rzecznika Praw Pacjenta można go przesłać pocztą tradycyjną, złożyć osobiście lub elektronicznie przez ePUAP lub na adres Rzecznika Praw Pacjenta do doręczeń elektronicznych (adres Doręczeń).

Zdarzenie medyczne jest pojęciem szerszym niż błąd medyczny i może zaistnieć również w sytuacji, gdy personel medyczny udzielał świadczeń zgodnie z obowiązującymi zasadami opieki zdrowotnej i podejmował prawidłowe decyzje, a mimo to rezultat leczenia okazał się niekorzystny lub niemożliwy do przewidzenia. Odmienny charakter ma błąd medyczny, który stanowi następstwo zawinionego działania bądź zaniechania personelu medycznego, polegającego na odstąpieniu od przyjętych standardów postępowania lub popełnieniu uchybienia w procesie leczenia.

Zgodnie z ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta zdarzenie medyczne to– zaistniałe w trakcie udzielania lub w efekcie udzielenia bądź zaniechania udzielenia świadczenia zdrowotnego:

• zakażenie pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym,
• uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pacjenta, albo
• śmierć pacjenta

– którego z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć w przypadku udzielenia świadczenia zdrowotnego zgodnie z aktualną wiedzą medyczną albo zastosowania innej dostępnej metody diagnostycznej lub leczniczej, chyba że doszło do dających się przewidzieć normalnych następstw zastosowania metody, na którą pacjent wyraził świadomą zgodę.

Kto może skorzystać z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych?

Wniosek może zostać złożony przez osobę uprawnioną do uzyskania świadczenia, tj. przez pacjenta, a w razie jego śmierci – przez jego rodzica, dziecko, małżonka pozostającego z nim we wspólnocie małżeńskiej (niebędącego w separacji), osobę pozostającą z pacjentem we wspólnym pożyciu oraz osobę związaną z pacjentem stosunkiem przysposobienia. Każda z wymienionych osób składa wniosek samodzielnie, a każdy z wniosków podlega odrębnemu rozpoznaniu. Jeżeli osoba uprawniona nie ma zdolności do samodzielnego działania, wniosek w jej imieniu może złożyć przedstawiciel ustawowy, a także należycie umocowany pełnomocnik.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania świadczenia bądź odmowy jego wypłaty zapada w terminie trzech miesięcy od dnia wpływu kompletnego oraz należycie opłaconego wniosku. Jeżeli Rzecznik Praw Pacjenta wystąpi do wnioskodawcy lub do podmiotów leczniczych o uzupełnienie danych bądź dokumentacji, bieg terminu na wydanie decyzji zostaje zawieszony do momentu dostarczenia wymaganych informacji.

Przyjęcie świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych zamyka drogę do dalszego dochodzenia roszczeń przed sądem cywilnym za to samo zdarzenie, ponieważ jest to równoznaczne ze zrzeczeniem się wszelkich dalszych roszczeń odszkodowawczych, rentowych i zadośćuczynienia, z zastrzeżeniem, że obie drogi są alternatywne, a złożenie wniosku wyklucza prowadzenie sprawy sądowej do czasu otrzymania decyzji. Od decyzji Rzecznika Praw Pacjenta wnioskodawcy służy odwołanie rozpatrywane przez Komisję Odwoławczą. Od rozstrzygnięcia tej komisji można wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Co więcej, aby Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych rozpatrzył sprawę, nie może równolegle toczyć się lub być prawomocnie zakończone postępowanie cywilne w przedmiocie sprawy ani pacjent nie może już otrzymać od sprawcy innego odszkodowania. Innymi słowy – nie można uzyskać podwójnej kompensacji za tę samą szkodę. Zaznaczenia wymaga, że pacjent może wnieść pozew cywilny do sądu po zakończeniu sprawy przed Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych tylko wtedy, gdy nie przyjął przyznanego świadczenia (odmówił jego przyjęcia), lub gdy otrzymał decyzję odmowną odnośnie wypłaty świadczenia kompensacyjnego. Przyjęcie świadczenia kompensacyjnego definitywnie kończy sprawę.

Ile jest czasu na złożenie wniosku do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych?

Pacjent lub jego bliscy mają rok na złożenie wniosku, licząc od momentu, w którym dowiedzieli się o zakażeniu biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci pacjenta. Należy jednak pamiętać o nieprzekraczalnym terminie – wniosek trzeba złożyć najpóźniej w ciągu 3 lat od samego zdarzenia (np. zabiegu), które spowodowało te negatywne skutki.

Jakie są koszty postępowania przed Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych?

Postępowanie przed Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych jest znacznie tańsze niż droga sądowa:

• złożenie wniosku o przyznanie świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych wiąże się z obowiązkiem wniesienia opłaty. Opłata ta wynosi obecnie 348 zł. Wysokość opłaty jest corocznie waloryzowana,
• poza opłatą za złożenie wniosku, postępowanie przed Funduszem nie generuje dodatkowych kosztów dla pacjenta (np. nie ma opłat za opinię zespołu, nie ma kosztów zastępstwa procesowego ani opłat sądowych typowych dla postępowania cywilnego. Koszty postępowania przed Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych są ograniczone do opłaty za złożenie wniosku, zwracanej w przypadku przyznania świadczenia) oraz ewentualnej opłaty za odwołanie (obecnie opłata ta wynosi 232 zł i jest zwracana w przypadku uwzględnienia odwołania),
• nie występują inne opłaty administracyjne ani koszty biegłych,
• udział adwokata lub radcy prawnego nie jest obowiązkowy ale jest wskazany aby mieć większą szanse na pomyślne zakończenie postępowania. Koszty udziału adwokata lub radcy prawnego są pokrywane przez osobę, która składa wniosek

o przyznanie świadczenia z Funduszu

Sąd czy Fundusz Kompensacyjny? Porównanie ścieżek

Podsumowanie: krok po kroku: co zrobić po wyjściu ze szpitala?

• Uzyskać pełną dokumentację medyczną –pacjent ma prawo do jej kopii w każdym czasie. Należy poprosić o historię choroby, wyniki badań, karty informacyjne i wypisy oraz raporty z przeprowadzonych procedur.
• Uzyskać nagrania z monitoringu – jeśli zdarzenie miało miejsce w monitorowanym obszarze, trzeba złożyć wniosek o zabezpieczenie nagrań z monitoringu.
• Sprawdzić, czy doszło do błędu medycznego (zdarzenia medycznego) – w tym celu należy skonsultować się z lekarzem oraz profesjonalnym pełnomocnikiem (adwokatem lub radcą prawnym).

• Należy zebrać dokumentację kosztową– powinno się zbierać rachunki za leczenie, leki, rehabilitację, transport medyczny, opiekę,
• Na podstawie zgromadzonych dowodów (materiałów) oraz po konsultacji z lekarzem specjalistą w dziedzinie odpowiedniej dla sprawyoraz adwokatem lub radcą prawny zajmującym się tego typu sprawami powinno się rozważyć, czy zasadne jest dochodzenie roszczeń na drodze sądowej lub administracyjnej poprzez złożenie wniosku o świadczenie kompensacyjne w postępowaniu przed Funduszem Kompensacyjnym Zdarzeń Medycznych.

Obserwuj nas i bądź na bieżąco!

Zapraszamy do śledzenia naszych profili społecznościowych:

• Instagram
• Facebook
• LinkedIn