Odpowiedzialność członka zarządu za długi spółki z o.o.- kiedy grozi odpowiedzialność majątkiem prywatnym?

Zasady organizacji i funkcjonowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w tym przepisy regulujące odpowiedzialność osób wchodzących w skład jej zarządu, zostały ujęte w Kodeksie spółek handlowych (KSH). Wspólnicy spółki jako jej założyciele, ponoszą obowiązki wyłącznie w zakresie świadczeń przewidzianych w umowie spółki i co do zasady nie odpowiadają za jej długi. Jedną z fundamentalnych zasad funkcjonowania spółki z o.o. jest oddzielenie majątku spółki od majątku jej wspólników oraz członków zarządu.

Spis treści

• Przesłanki odpowiedzialności. Kiedy wierzyciel może pozwać członka zarządu?
• Odpowiedzialność członka zarządu
• W jaki sposób można uniknąć odpowiedzialności?
• Podsumowanie i rekomendacje

Zgodnie z art. 33 Kodeksu cywilnego (KC) w zw. z art. 12 § 1 KSH, spółka z o.o. posiada osobowość prawną, a co za tym idzie – własny majątek, którym odpowiada za swoje zobowiązania. Oznacza to, że co do zasady za zobowiązania spółki odpowiada wyłącznie sama spółka – jej majątek, a nie majątek prywatny członków zarządu. Wynika z tego, że wierzyciel nie może sięgnąć do prywatnych środków członka zarządu, nawet jeśli spółka popadnie w długi.

Jednakże art. 299 KSH wprowadza istotny wyjątek od tej zasady, przewidując możliwość pociągnięcia członków zarządu do osobistej odpowiedzialności za długi spółki z o.o. w określonych sytuacjach.

Należy mieć na uwadze, że poza odpowiedzialnością wynikającą z art. 299 KSH członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność także na podstawie innych przepisów prawa m.in. art. 415 KC, który dotyczy szkody wyrządzonej wskutek zawinionego działania lub zaniechania. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 stycznia 2025 r. (I CSK 1220/24) potwierdził, że taka odpowiedzialność jest dopuszczalna nawet wtedy, gdy przepis art. 299 KSH nie ma zastosowania.

Przesłanki odpowiedzialności. Kiedy wierzyciel może pozwać członka zarządu?

Członkowie zarządu pełnią fundamentalną funkcję w działalności spółki z o.o. co nieodłącznie wiąże się z istotnym zakresem odpowiedzialności. Każdy członek zarządu powinien mieć świadomość, że w razie nieprawidłowego prowadzenia spraw spółki może ponosić odpowiedzialność za jej zobowiązania, dlatego na zarządzie spoczywa obowiązek zachowania należytej staranności w celu uniknięcia powstania długów, których spółka z o.o. nie będzie w stanie uregulować.

Przesłanki odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o.:

• istnienie wymagalnego zobowiązania spółki (pieniężnego),
• bezskuteczność egzekucji z majątku spółki,
• pozwany był członkiem zarządu w czasie, gdy dług powstał (lub istniał), a wierzyciel nie uzyskał zaspokojenia. 

Przepis art. 299 KSH należy interpretować w bezpośrednim powiązaniu z pojęciem niewypłacalności, które zostało określone w art. 11 Prawa upadłościowego (PrUp). Przepis ten odnosi się do sytuacji, w której dłużnik nie reguluje wymagalnych zobowiązań pieniężnych. To właśnie moment, w którym zobowiązania stają się wymagalne, ma kluczowe znaczenie dla stwierdzenia utraty płynności finansowej, a w konsekwencji dla obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 2013 r. (I CSK 890/12) wskazywał, że wymagalność to stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Oznacza to chwilę, w której wierzyciel może skutecznie żądać od dłużnika określonego zachowania będącego przedmiotem jego zobowiązania i roszczenia.

Wykazanie bezskuteczności egzekucji to najważniejszy warunek i podstawowa przesłanka odpowiedzialności majątkowej członka zarządu za długi spółki z o.o. Brak skuteczności egzekucji przeciwko spółce można udowodnić za pomocą dowolnych środków dowodowych, które wykazują, że spółka z o.o. nie posiada majątku wystarczającego do zaspokojenia wierzyciela dochodzącego roszczeń od członków zarządu. Jako przykład można podać postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji z powodu braku majątku spółki wystarczającego na zaspokojenie kosztów egzekucyjnych. Bezskuteczność egzekucji można wykazać również innymi dowodami, np. postanowieniem o umorzeniu postępowania upadłościowego z tego powodu, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Członek zarządu odpowiada za zobowiązania, które istniały w czasie pełnienia przez niego funkcji i były wymagalne, czyli, których termin płatności już upłynął. Nie ma znaczenia, że dług stał się wymagalny przed jego powołaniem – liczy się to, czy w trakcie jego mandatu wystąpiły podstawy do ogłoszenia upadłości, które nie zostały przez niego zrealizowane. Odpowiedzialność członka zarządu obejmuje również okres, gdy dana osoba pełniła funkcję członka zarządu — nawet jeśli nie była jeszcze ujawniona w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS).

Ponadto podkreślenia wymaga, że sama rezygnacja z funkcji członka zarządu nie zwalnia automatycznie z odpowiedzialności za zobowiązania powstałe w czasie trwania jego mandatu. Członek zarządu może nadal być pociągnięty do odpowiedzialności, jeśli zobowiązania te ujawniły się po jego odejściu ze spółki, a egzekucja przeciwko spółce jest bezskuteczna. 

Odpowiedzialność członka zarządu

Odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 299 KSH jest:

subsydiarna (posiłkowa)

Wierzyciel nie może od razu kierować roszczeń przeciwko członkowi zarządu, jeśli spółka z o.o. dysponuje majątkiem. Najpierw musi spróbować odzyskać należność bezpośrednio od spółki, a dopiero gdy egzekucja z jej majątku okaże się nieskuteczna, możliwe jest wystąpienie z roszczeniem wobec członka zarządu.

solidarna

Jeżeli w zarządzie zasiada kilka osób, odpowiadają one solidarnie. Zgodnie z art. 366 KC, wierzyciel może żądać całości świadczenia od dowolnie wybranego członka zarządu, a zapłata przez jednego z nich zwalnia pozostałych. W praktyce oznacza to, że jeśli spółka nie jest w stanie spłacić swoich długów, a np. egzekucja komornicza nie przynosi efektu, wierzyciel może skierować roszczenie do majątku prywatnego każdego z członków zarządu. 

osobista i nieograniczona

Członek zarządu odpowiada za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem obecnym i przyszłym (nieruchomości, oszczędności, ruchomości).

Odpowiedzialność przewidziana w art. 299 § 1 KSH obejmuje także członków zarządu, którzy jednocześnie posiadają status wspólników spółki z o.o.. Należy przy tym zaznaczyć, że sam fakt wykreślenia spółki z o.o. z rejestru nie powoduje wyłączenia odpowiedzialności członków jej zarządu. Ponadto członek zarządu nie może uchylić się od odpowiedzialności, powołując się na brak odpowiedniego wykształcenia lub znajomości przepisów prawa. Rozdzielenie obowiązków w zarządzie i nieangażowanie się konkretnego członka zarządu w sprawy finansowe również nie wpływa na ocenę jego winy i nie może być traktowane jako zwolnienie go z odpowiedzialności.

W jaki sposób można uniknąć odpowiedzialności?

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli wykaże jedną z trzech tzw. przesłanek egzoneracyjnych, o których jest mowa w art. 299 § 2 KSH. Przesłanki te są od siebie niezależne, a udowodnienie choćby jednej z nich skutkuje zwolnieniem członka zarządu z odpowiedzialności:

• złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie występują rozbieżności w interpretacji pojęcia „właściwego czasu” użytego w art. 299 § 2 KSH w kontekście złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W tym zakresie należy zastosować reguły określone w art. 21 ust. 1 PrUp, które stanowią, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Aby skutecznie uchylić się od odpowiedzialności, nie jest wystarczające samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Konieczne jest również podjęcie wszystkich czynności wymaganych do dalszego prowadzenia tego postępowania.

Ustawodawca, chcąc uprościć procedurę złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ustanowił domniemania (płynnościowe i majątkowe) odnoszące się do niewypłacalności, które pomagają w ustaleniu istnienia tego stanu. Trzeba podkreślić, że te domniemania są wzruszalne. Dłużnik może próbować wykazać, iż mimo ich zaistnienia, spółka wciąż posiada zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zgodnie z art. 11 PrUp spółka jest niewypłacalna, jeśli:

• nie jest w stanie regulować swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez okres dłuższy niż trzy miesiące (niewypłacalność płynnościowa),
• jest nadmiernie zadłużona, czyli suma jej zobowiązań pieniężnych przewyższa wartość posiadanego majątku i taki stan utrzymuje się nieprzerwanie przez okres przekraczający 24 miesiące (niewypłacalność majątkowa).

Zaznaczenie wymaga, że wystarczy spełnienie przez spółkę jednej z powyższych przesłanek niewypłacalności. Natomiast zgodnie z treścią art. 10 PrUp upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika (spółki), który stał się niewypłacalny.

Jeśli członek zarządu spółki z o.o. wykaże, że w odpowiednim momencie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo nastąpiło zatwierdzenie układu w postępowaniu dotyczącym zatwierdzenia układu nie ponosi on odpowiedzialności za długi spółki.

• brak winy w niezłożeniu wniosku 

W praktyce udowodnienie, że członek zarządu spółki z o.o. nie ponosi odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu w postępowaniu dotyczącym zatwierdzenia układu, jest zazwyczaj trudne. Jeśli niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z winy członka zarządu (np. z powodu obiektywnych przeszkód), również nie będzie on odpowiadał za zobowiązania spółki z o.o. Musi jednak udowodnić, że nie zgłosił wniosku o upadłość z przyczyn od niego niezależnych. Okoliczności niezależne od członka zarządu to np. nagłe zdarzenie losowe, które może uzasadniać brak winy w zwłoce lub niezłożeniu wniosku. Takim zdarzeniem może być zły stan zdrowia, który uniemożliwiał skuteczne wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem spraw spółki.

• brak szkody po stronie wierzyciela 

W kontekście art. 299 KSH przyjmuje się domniemanie wystąpienia szkody wierzyciela. Jeżeli mimo niezłożenia wniosku o upadłość lub braku wydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody, członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności .

Warto podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie spełnienia jednej z przesłanek wyłączających odpowiedzialność spoczywa na członku zarządu sp. z o.o.

Podsumowanie i rekomendacje

Art. 299 KSH stanowi istotne ryzyko dla członków zarządu sp. z o.o. , ponieważ przewiduje możliwość osobistego i solidarnego odpowiadania za długi spółki, gdy egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna. Aby chronić majątek prywatny, należy w szczególności:

• monitorować płynność finansową spółki – wczesne rozpoznanie problemów pozwala uniknąć ryzyka odpowiedzialności,
• reagować na oznaki niewypłacalności w tym terminowo zgłaszać wnioski o upadłość lub restrukturyzację, jeśli spółka staje się niewypłacalna,
• rozważyć skorzystanie z ubezpieczenia D&O (Directors and Officers). Ubezpieczenie to chroni członków zarządu przed osobistą odpowiedzialnością majątkową, w tym za roszczenia wierzycieli wynikające z art. 299 KSH,
• skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym (doradcą restrukturyzacyjnym) przy pierwszych sygnałach kryzysu spółki.

Obserwuj nas i bądź na bieżąco!

Zapraszamy do śledzenia naszych profili społecznościowych:

• Instagram
• Facebook
• LinkedIn